Ngoại trừ bề ngoài cho vay vay tra gop, cầm đồ, tín dụng đen còn sinh tồn dưới hiệ tượng cho vay tiền mặt không phải thế chấp, sản xuất vật tư phân bón trả bằng “lúa non”, thậm chí núp bóng với danh nghĩa góp vốn khiến cho ăn… Làn sóng vỡ nợ vay tiêu dùng cá nhân vốn xuất hiện ở Đắk Lắk, Đắc Nông vài năm trước, nay lại mở đầu quay lại ở Gia Lai và Kon Tum 1 thiếu phụ trẻ ở miền rừng núi xã Phúc Thọ khóc, nói: “Nhà bố đẻ em, nhà bố chồng em đều nợ tương tự như nhà em, tức là vay hết tiêu chuẩn ở ngân hàng, quay sang vay con buôn với lãi suất “cắt cổ”. tới khoản tiền vay tổ chức cưới hậu phi cho con (tức là cưới em về), hiện thời nhà chồng em vẫn chưa trả nổi. Hàng xóm đa dạng người bị xiết nợ mất nhà, biệt xứ lang thang. với anh T cùng thê thiếp và 5 đứa con, bán hết nhà cửa, tuần trước sở hữu cái côngtơ điện cũng trèo lên cây cột ọp ẹp dỡ xuống bán để trả tiền đã vay rồi”. “Chắc suốt đời tôi ko trả được nợ vay tiền nhanh, chỉ với vay thêm” Trong chuyến công tác của mình, vô tình ngừng lại bên 1 nương cà phê chín đỏ, giữa lồng lộng gió, phóng tầm mắt ra bốn phía núi non mênh mang của xã Phúc Thọ, huyện Lâm Hà (tỉnh Lâm Đồng), chúng tôi đã gặp mặt đa dạng giọt nước mắt của bà con, khác lạ trong vùng đồng bào dân tộc Cơ Ho. Vẫn điệp khúc được mùa rớt giá, phân bón, thuốc trừ sâu, diệt cỏ đắt đỏ, cà phê vừa bán vừa cho. Vẫn bài ca đồ ăn thức uống, thuốc chữa bệnh và học phí cho con dòng cộng nâng cao, riêng giá cà phê... rớt từ 10.000 đồng/kg xuống còn 4.000 đồng/kg. Chị Minh khóc, cà phê chín mọng, tôi chẳng đủ sức mà hái, mà cũng chẳng với tiền nhưng mà thuê người hái. vì nếu thuê lao công hái cà phê hoàn thành, bán sản phẩm đi, chẳng đủ tiền trả người làm mướn. ngân hàng, thị trường, buôn bán, lãi suất, Tây Nguyên, cho vay, tín dụng đen, dân tộc, Lâm Đồng, tín-dụng-đen, Tây-Nguyên Ông già người Cơ Ho ở Lạc Dương, Lâm Đồng, nhà ông chồng chất nợ ngân hàng, nợ “con buôn”. Chúng tôi khảo sát cả khu vực, hiếm với nhà nào ko bận rộn nợ chồng chất, cục bộ họ cần vay lãi ngày với giá “cắt cổ”. Huyền, cô nhỏ với con bị tim bẩm sinh. Nhà “Bập” Luyn (người dân tộc Cơ Ho) ở tít trong xóm Thác Nếp (xã Phúc Thọ, Lâm Hà, Lâm Đồng). Đường đất nhấp nhô, uốn lượn quanh các triền đồi nhưng rừng bị phá tan hoang, dưới suối thì những công ty đào vàng sa khoáng và khai thác cát bới giá lạnh bành. Tiếng máy nổ đinh tai nhức óc. Giữa rừng cà phê cằn cỗi, “Bập” cộng bạn bè con nheo nhóc tiếp chúng tôi. Nhà “Bập” ở ko kể xóm sắp nhà “ông giáo Thành” (ông này làm trưởng xóm) phía trung tâm xã. Thế nhưng, bởi “ăn quán”, nợ đủ thứ tiền, lãi mẹ đẻ lãi con nhà “con buôn”, Khi nên bán nhà bán đất, chạy mãi vào trong rừng này. “Vào đây rừng rậm lắm, thấy nhiều cây thì phá thôi, chúng tôi ko hiểu gì cả, phá lấy đất khiến nhà và trồng cà phê. Nhà cũ bán cho người ta để trừ nợ, được 4 triệu đồng. Giờ buộc phải tiền, “chốt” nương cà phê từ khi đang xanh mang giá rẻ. Tôi bán cho họ 2 tấn từ lúc cà phê còn chưa... ra trái. cộng thêm 10 triệu tiền mặt đang nợ nữa. Hằng ngày chồng “Bập” Luyn đi khiến cho nhà người ta để trừ vào lãi suất tiền vay. Họ tính 40.000 đồng/tháng/1 triệu tiền vay. ko trả được, ko có tiền, nhà đông con vẫn cần đi vay của họ để ăn (ăn quán rồi tính ra tiền, nợ và trả lãi hằng tháng). Nhà 5 đứa con, 2 đứa đầu cần bỏ học rồi, nhà báo ạ”. “Mình ko được học đa dạng, giờ chỉ coi đọc vài chữ, ko xem viết nữa đâu. Học hết lớp 1, sang lớp 2 học được đúng một tháng thì bắt buộc bỏ. Nhà có khu đất sổ đỏ thì bán cho người ta rồi, giờ đi khiến cho thuê cho người ta để trả tiền đã vay chưa hoàn thành. Tôi chỉ cầu trời cho tôi trả được những khoản nợ vay của những chủ đại lý, lãi nặng quá, chắc suốt đời không trả được mất. Nhà tôi với sổ hộ nghèo. Cán bộ ko cho vay tiền khiến cho ăn, cũng ko giúp cái gì bao giờ, càng ngày lãi càng mập, tôi càng nghèo, thế nhưng năm ngoái cán bộ cắt mất tiêu chuẩn hộ nghèo của tôi. Tôi lên thôn kiến nghị thì họ bảo lên xã hỏi. Tôi chưa coi yêu cầu hỏi ai đây!”.
